اولین یادداشت

 به نام خدا

حکمت در مشرق زمین همان است که اروپائیان آنرا فلسفه می خوانند. میرداماد برجسته ترین مدرس حکمت در دوره صفویه بود که ملاصدرا نزد او شاگردی میکرد. در اولین برخورد و هنگام تقاضای ملاصدرا از میرداماد برای پذیرفتن وی در محضر خویش، میرداماد به او گفت که “امروز من راجع به فایده حکمت صحبت خواهم کرد. در جلسه درس حاضر شو و آنچه میگویم بشنو و آنگاه فکر کن که آیا میتوانی حکمت بیاموزی یا نه ؟”

در این جلسه، نظرمیرداماد بدین صورت مطرح میگردد که: “منظور از تحصیل حکمت باید عمل کردن به آن باشد و عمل کردن به حکمت مستلزم این است که در درجه اول خود را پاک کنیم تا اینکه بتوانیم به مقامات بالا برسیم. کسی که میخواهد به مقامات بالا برسد و یک فرد کامل شود باید حکمت تحصیل نماید و بدون تحصیل حکمت محال است که انسان بتواند یک فرد کامل گردد. عبادت کردن بدون حکمت، انسان را به جایی نمیرساند چون عابدی که حکمت تحصیل نکرده دارای ایمان محکم نیست (مانند برسیسای عابد). منظور از تحصیل حکمت باید این باشد که طلبه را به مقامهای بالا برساند یعنی او را یک فرد کامل کند؛ اما رسیدن به کمال بدون استقامت و تحمل ریاضت میسر نمیشود.

حکمت عبارتست از یک ترازو که دارای یک شاهین است و دو کفه، در یک کفه ایقان قرار دارد و در کفه دیگر انکار و شاهین ترازو هم حیرت است. مقصود از ایقان عبارتست از چیزهایی که طلبه به آنها یقین حاصل میکند و ایمان می آورد. مقصود از انکار چیزهایی است که طلبه منکر آنها میشود یعنی عقلش نمتواند آنها را بپذیرد. شاهین ترازو که حیرت باشد، خود طلبه است زیرا طلبه ای که حکمت تحصیل مینماید گاهی میبیند که کفه ایقان سنگین میشود و زمانی کفه انکار و پیوسته از سنگین شدن یکی از این دو کفه حیرت مینماید.

ای کسانیکه حکمت تحصیل میکنید بدایند که شما دائم در معرض خطر انکار هستید حتی بدیهی ترین اصل یعنی وجود خدا. این طلابی که حکمت تحصیل میکنید، بدانید که در تمام مدتی که مشغول تحصیل میباشید در معرض خطر لغزش هستید و لغزش شما بقدری خطرناک است که نه فقط ممکن است از دین حنیف اسلام و مذهب شیعه اثنی عشری خارج شوید؛ بلکه ممکن است که لامذهب شوید و تا آخرین روز عمر خود نتوانید هیچ دینی را بپذیرید. این را بدانید آن کس که حکمت تحصیل میکند ولی بدان عمل نمی نماید در معرض خطر انکار همه چیز حتی بی دینی است.”

برگرفته از کتاب “صدرالدین شیرازی معروف به ملاصدرا” تالیف: هنری کوربن صفحات 43 تا 45. ترجمه و اقتباس: ذبیح الله منصوری. ناشر: سازمان انتشارات جاویدان